Een moderne hondensport

  .

Al sinds eind jaren 80 heb ik (Jacqueline) kennis gemaakt met de 'hindernisbaan' zoals het toen nog heette (demo-team KC Scheldezoom). Hierna werd er gesproken over behendigheid. Nog weer later is deze sport 'agility' gaan heten zodat het internationaal herkenbaar werd.

Wij, Jos en Jacqueline dus, zijn vanaf 1994 met agility-wedstrijden begonnen. Het is een erg verslavend 'spelletje': je loopt zo'n 30-40 sec. over een parcours van ongeveer 20 toestellen.
Elke keer weer is het 'erop' of 'eronder'. Eén enkel foutje, kost je weer een heleboel punten (of dat ene U-tje). De kick van dat snelle, foutloze rondje dat je af en toe loopt, is geweldig! Maar vooral het samenspel tussen handler en hond is fantastisch. Uitgangspunt moet altijd zijn dat de hond maar weinig fouten maakt, maar de baas....

De honden kunnen de nummers van het parcours niet lezen, dat moet de handler doen (tenminste bij het verkennen, tijdens het lopen is er geen tijd meer voor). Lichaamstaal is daarbij het belangrijkste instrument van de baas, de stem komt echt op de tweede plaats. Daar moeten veel mensen aan wennen.

Voor meer info over agility kun je terecht op www.cynophilia.nl of de site van Bob en Nicole www.belgians.nl

Hieronder heb ik een stukje opgenomen over de clicker en agility. Dit is behandeld tijdens een workshop door Jacqueline voor geïnteresseerde agility-instructeurs bij KC Scheldezoom. Ook voor mensen die gewoon meer af willen weten van het clickergebruik bij agility, vinden hier wellicht hun antwoord.

Clickertraining en behendigheid

 Doel binnen de behendigheid: snel en foutloos een parcours afwerken

 Hoe leert een hond dat? Als hij beloond wordt voor juist gedrag!!!

Ja, dat doen we toch al? Klopt! Maar hier en daar moeten we toch wat druk gebruiken (bijv. raakvlakken) en het blijkt dat druk het leren belemmert en dus de hond remt. Bovendien onthoudt een hond gedrag dat hij zelf heeft uitgevogeld beter dan wanneer hij ‘gemodelleerd’ wordt.

 Maar ik beloon mijn hond al! Zeker, anders zou hij geen rondje meer lopen. Het verschil tussen traditionele training en clickertraining is dat je meer bewust gebruik maakt van verschillende leerprincipes, zoals de geconditioneerde versterker: de clicker.

Waarom zo’n moeilijk woord? Ja, daar heb ik ook een hekel aan. Maar toch een uitleg: een geconditioneerde versterker wil zeggen dat het ding op zich niet belangrijk is voor de hond, maar dat jij die kracht eraan hebt gegeven.

Dit heb je gedaan door de hond steeds een beloning te geven na het moment van de click. Het wordt een voorbode van iets goeds.

Je kunt het zo zien dat je het moment van het juiste gedrag vastlegt, je maakt a.h.w. een foto van het juiste moment. De foto is de click.

 Waarom nou zo’n ding, kan ik het niet gewoon zeggen? Ja, dat kan, maar het voordeel van een clicker is dat het een neutraal geluid is. Je stem klinkt steeds anders en het is van een afstand te horen.

Een ander voordeel is het juiste moment van timing. Dit lukt met je stem minder nauwkeurig/snel. Raar maar waar. Als je alleen beloont met voedsel of een bal, is je timing ook niet goed. Je moet je bal of voer in de hand houden, of uit je zak halen, dan nog geven, of je gooit het al te vroeg, terwijl juist de laatste lat eraf gaat…

Hoezo nu zelf uitvogelen? Een hond kan toch niet denken?

Nou, toch wel…Hij is erg goed in herhalen van gedrag dat hem iets oplevert. Bijv. blaffen naar de postbode: hij loopt altijd weg! Of te vroeg starten op een wedstrijd: hij mag toch gewoon gaan. In een training gebeurt het niet.

Zo kan een hond snel leren targetten: een poot op een lapje zetten, of met zijn neus aanraken. Als de hond naar het lapje kijkt click en beloon je hem (C/B), daarna wacht je even en zal hij iets anders met het lapje gaan doen zoals zijn poot erop zetten: C/B! Als je hem niet beloont, zal hij geen waarde aan het lapje geven. Doe je dat wel, kun je het perfect als raakvlaktraining gebruiken.

Ik kan toch moeilijk altijd met voer blijven werken? Ja hoor, dat kan wel. Blijf jij werken als je geen salaris krijgt? En voor je met vrijwilligerswerk komt: ook dan heb je ‘iets’ waar je je voldoening uithaalt (vorderingen van cursisten op de KC bijv., of U-tjes van hen. En natuurlijk hoef je niet met voer te werken: voor veel honden is de bal nog belangrijker dan voer. En ook die kun je na een click geven (voor het aanleren is voer beter: hap-slik-weg en je kunt weer verder).

En blijf ik dan altijd met dat ding werken? Dat kan, maar hoeft niet. Variabele beloning is erg krachtig. D.w.z. je beloont op een gegeven moment alleen de allerbeste uitvoeringen van de hond. Hierdoor gaat hij nog beter voor je werken. Vergelijk het met de vuilnisbak. Als honden daaruit stelen, blijft hij het proberen. Ook als het een tijdje niet lukt omdat het voorkomen wordt. Dan gaat hij nog gekkere toeren uithalen om toch zijn zin te krijgen.

Dit is meteen de valkuil van clickertraining. Honden verdienen hun beloning graag op een makkelijke manier, dus als je altijd maar clickt, gaat hij slordig werken!!!

Is het niet een beetje soft? Nou nee dus. Je moet bewust gebruik maken van het principe:   

honden doen en herhalen datgene dat voor hen loont, en zij laten dat wat geen succes oplevert.

Er zijn 2 manieren van belonen (versterken van gedrag): positief en negatief. Bij positief belonen dien je de hond iets goeds toe (bijv. voer/bal) waardoor hij zijn gedrag herhaalt. Bij negatief belonen haal je iets weg wat een hond als onprettig ervaart (bijv. hij is bang van andere honden en raakt daardoor te opgewonden; oplossing is de honden weg te halen en eerst op afstand met hem te trainen).

Om ongewenst gedrag eruit te krijgen kun je ook gebruik maken van de clicker. Je zet er ander gedrag voor in de plaats (als hij met zijn aandacht bij de baas is kan hij niet blaffen naar andere honden).

Mag je dan nooit straffen? Wat is nooit? Honden die vechten kun je niet toestaan, maar als het gaat om aanleren van gedrag dat wij wensen moet je het niet doen. Straf blokkeert het leerproces. Er zijn trouwens 2 vormen van straf: positief en negatief. Bij positief dien je de hond iets toe: bijv. een klap voor zijn kop als hij de insteek mist. Bij deze manier van straffen blokkeer je het leerproces, je remt je hond, dat gaat ten koste van de snelheid en dat willen we nu net niet. Geen aanrader dus!!!

Bij negatieve straf verdwijnt er iets wat de hond prettig vindt: hij blaft als hij andere honden ziet lopen. Gevolg: je zet hem aan de kant en hij mag even niet meedoen. Hier kun je een commando aan koppelen om zelfbeheersing aan te leren: jammer of no.

Het probleem bij dit soort zaken is dat je het heel consequent moet doen. Maar weinig bazen hebben die gave. Dus nogmaals een reden om positief te werken (een keer een beloning te veel is immers niet zo erg).

Moet je de hond dan alles zelf maar uit laten zoeken?  Nee, niet alles uit laten zoeken als de hond in verwarring raakt en ook niet de hond eindeloos de fout in laten gaan. Ook van het ‘niet-clicken’ kan een hond gestresst worden, onzeker worden en dus trager worden…Het herkennen van stress-signalen door eigenaar en instructeur is dus heel belangrijk!

Als de hond vaak de fout in gaat (zoals bij de palen of het raakvlak) moet het eenvoudiger gemaakt worden. Dit kan door het aantal palen te verminderen (bijv. alleen de insteek oefenen), terug te pakken op een vorige fase (schutting lager zetten, hond aan de riem doen als het geen stress oplevert, etc.).

Verder jezelf af vragen: wanneer zijn we te snel gegaan, welke stappen zijn we vergeten?

Click is einde oefening? Als je geclickt hebt, krijgt de hond altijd zijn beloning, ook als je een verkeerd geclickt hebt. Dit om te zorgen dat de clicker zijn kracht behoudt. Als hij dus daarna van zijn plek komt bij een blijfoefening, is dat niet erg.

Zijn er nog totaal nieuwe oefeningen mogelijk? Ja, het is met clickertraining heel eenvoudig om de hond richtingscommando’s te leren. Dit is op de traditionele manier ook mogelijk, maar dat duurt veel langer. M.b.v. eenvoudige voorwerpen zoals een krukje kun je je hond snel het commando links of rechts (by) aanleren en kort om een sprong draaien.

Je laat de hond om het voorwerp lopen en C/B voor dit gedrag. Hij heeft het snel in de gaten, nu jij nog! Hierna wordt het voorwerp een vleugel van een sprong. Makkelijk thuis te trainen en erg leuk.

Ook de insteek palen is erg simpel. Als je maar clickt op het juiste moment. Ook dit is vooral huiswerk.

Over de palen het volgende. Ik combineer de channel-wire (voor snelheid) met de clickermanier. Hierbij oefen je dus de insteek (2 paaltjes). Later zet je verderop nog een keer een insteek weg (6m. verder). Dan ga je die dichter op elkaar zetten. Zo worden het er 4, dan weer 2 erachter, dan 2X4 en zo uitbouwen.

Dit alles onafhankelijk van de positie van de handler!

Gaan er nog meer oefeningen anders? Het vooruit werken wel. I.p.v. naar een tunnel te sturen, stuur je je hond naar een voorwerp. Zo wordt hij ook niet zo tunnelgek. Om de hond maximaal te motiveren en een goede sprongtechniek aan te leren gebruik ik de jumping-chute.

4 tot 6 sprongen op een lijn met vaste afstanden zodat de hond in cadans kan komen. Er staan netten omheen. Zo leert hij onafhankelijk van de handler functioneren. Je stuurt de hond naar het voorwerp C/B. Later click je vooral voor snelheid, van de baas af werken. Het voorwerp staat er nog wel, maar wordt minder belangrijk.

Verschil met traditioneel zit hem ook weer in het belonen. Dit kan per hond verschillend zijn. Bij een langzame hond click je voor snelheid (dus niet als hij langzaam gaat!). Voor een snelle, onnauwkeurige hond click je voor het springen. Hij krijgt geen beloning als er een lat af gaat!

Het niet-clicken blijkt voor mensen erg moeilijk. We zijn het zo gewend om een balletje te gooien!

Wat bedoel je met criteria? Zie de laatste opmerking, je kunt niet aan alles tegelijk werken. Stel jezelf doelen: vandaag ga ik werken aan….De volgende keer pak ik dit of dat erbij. Als een hond snapt dat hij geclickt wordt als hij door de band gaat, wil dat nog niet zeggen dat hij dat ook langs de andere kant snapt. Eerlijk gezegd vind ik dat de enige negatieve kant van clickertraining. In deze valkuil stap je wel eens. Dan ga je er vanuit: hij kan het toch, maar dat blijkt dan niet in alle situaties zo te zijn.

Kun je een ‘oude’ hond dit nog leren? Natuurlijk wel, alleen gaat het een stuk minder vlot dan wanneer je dit vanaf pup af aan met de clicker doet. Vooral targettraining is goed te doen.

Een traditioneel getrainde hond heeft geleerd af te wachten hoe jij hem helpt. Hij mocht geen eigen initiatief tonen: bijv. leren zitten gaat door hem een koekje boven het hoofd te houden en een hand op zijn kont, zo modelleer je het gedrag.

Nu mag hij wel zelf dingen uitvinden, sommige honden hebben het zo in de gaten. Anderen hebben iets meer tijd nodig. Uiteindelijk snappen ze het allemaal, ze denken in het begin echt dat zij jóu aan het trainen zijn!

De vraag of je een oudere hond nog sneller kan krijgen zit eigenlijk al in het hier voorgaande: je criteria verhogen. Niet altijd belonen (clickertraining kan dus toch ‘hard’ zijn), alleen als de hond het maximale uit zichzelf haalt. Gebruik daarvoor de jumping-chutes, het lapje weer bij het raakvlak, ga wat stappen terug, zorg voor motivatie (pak er wat extra lekkers bij), stel jezelf doelen, haal er evt. een stopwatch bij!

Gebruik verder intervalbeloning: soms na elke oefening belonen, dan weer elke 2^e keer, dan weer pas na 5 keer en geef af en toe een jackpot. Hiermee geef je een superbeloning (bijv. 4 keer een stukje pens of frikadel).

Dit waren de vragen die ik zelf vaak hoor over clickertraining en behendigheid, aangevuld met vragen vanuit de instructeurs. Voor vragen ben ik altijd beschikbaar, zeker per mail: zie 'wie zijn wij'

Hopelijk word je eens net zo enthousiast als wij en voel je zelf de click.